Σπύρος Πουλημένος: Γιατί η Θεωρία της Τέχνης Αποτυγχάνει Μπροστά στην Ψηφιακή, την Υβριδική και την Παραγωγική (AI) Ζωγραφική

ΠΟΥΛΗΜΕΝΟΣ ΣΠΥΡΟΣ

## Η Ψευδαίσθηση της Συνέχειας:
Γιατί η Θεωρία της Τέχνης Αποτυγχάνει Μπροστά στην Ψηφιακή, την Υβριδική και την Παραγωγική (AI) Ζωγραφική

Η έλευση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στον χώρο της οπτικής δημιουργίας προκάλεσε έναν πρωτοφανή σεισμό, ο οποίος όμως δεν αποκάλυψε μόνο τις δυνατότητες των νέων εργαλείων, αλλά και τη βαθιά γύμνια της παραδοσιακής θεωρίας της τέχνης. Στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν την ψηφιακή, την υβριδική και, πλέον, την παραγωγική ζωγραφική, πολλοί θεωρητικοί, ιστορικοί και κριτικοί καταφεύγουν σε έναν βολικό όσο και αυθαίρετο αναχρονισμό: προσπαθούν να ανακαλύψουν σώνει και καλά παραπομπές, γέφυρες και συνέχειες με το ιστορικό παρελθόν.
Αυτή η εμμονή, ωστόσο, στα μάτια των αντικειμενικών γνωστών, των ίδιων των καλλιτεχνών και των αυθεντικών ερευνητών, φαντάζει πλέον ως ένα κενό κατασκεύασμα που αγγίζει τα όρια του γελοίου.

### 1. Τα Ιστορικά Κατασκευάσματα και η Απώλεια της Ουσίας
Το μεταμοντέρνο σύνδρομο της ακαδημαϊκής κοινότητας επέβαλε για δεκαετίες την άποψη ότι τίποτα δεν είναι παρθενογένεση και ότι κάθε νέα ψηφιακή πινελιά πρέπει να «λογοδοτεί» σε κάποιο κίνημα του παρελθόντος. Έτσι, είδαμε αναλύσεις να συγκρίνουν το pixel με τον πουαντιγισμό του Σερά, ή την ψηφιακή επεξεργασία της εικόνας με το κολάζ των Ντανταϊστών.
Με την εμφάνιση της AI, το κακό πλέον παράγινε. Θεωρητικοί χωρίς καμία βιωματική σχέση με το μέσο επιχειρούν να εκλογικεύσουν την παραγωγική τέχνη βαφτίζοντάς την «συνέχεια του εννοιολογικού ντανταϊσμού» ή «ψηφιακό σουρεαλισμό». Αυτές οι αναλύσεις αγνοούν πλήρως την πραγματικότητα του εργαστηρίου. Είναι θεωρητικά πυροτεχνήματα που κατασκευάζονται εκ των υστέρων σε ένα γραφείο, στερούμενα οποιασδήποτε επαφής με την ίδια την πράξη και τη φύση της δημιουργίας.

### 2. Η Αυτονομία του Ψηφιακού και του Υβριδικού Μέσου
Η ψηφιακή και η υβριδική ζωγραφική δεν αποτελούν την εξέλιξη ή τη συνέχεια της παραδοσιακής ζωγραφικής με άλλα μέσα. Πρόκειται για μια ριζική, οντολογική ρήξη.
* **Η Φύση του Φωτός:** Στον παραδοσιακό καμβά, ο καλλιτέχνης εργάζεται με το ανακλώμενο φως πάνω στην ύλη (στο χρώμα). Στην οθόνη, ο δημιουργός ζωγραφίζει με το ίδιο το εκπεμπόμενο φως.
* **Η Έννοια του Χώρου και του Χρόνου:** Το ψηφιακό και το υβριδικό περιβάλλον καταργούν τη στατική φύση του έργου. Η δυνατότητα της άπειρης αναίρεσης (undo), της στρωματοποίησης (layers) και της ανάμειξης φυσικών και ψηφιακών υλικών δημιουργεί μια νέα χωροχρονική συνθήκη που δεν έχει κανένα ανάλογο στην ιστορία της τέχνης.
* **Το Νέο Προσχέδιο (Grid):** Ο εγκέφαλος του δημιουργού, λειτουργώντας προσχεδιαστικά, αναπτύσσει εντελώς νέες νευρωνικές διαδρομές για να διαχειριστεί τη γραφίδα, την πίεση, την ψηφιακή παλέτα και τη σχέση χεριού-οθόνης.
Το να προσπαθείς να αναλύσεις αυτή τη νέα πραγματικότητα με εργαλεία του 19ου αιώνα είναι μια πράξη βαθιά αντιεπιστημονική.

### 3. Η Ύστερο-Μεταμοντέρνα Απάντηση: Σύνθεση και Όχι Μίμηση
Αν η AI έκανε το πρόβλημα πιο οξύ, είναι επειδή πλημμύρισε τον κόσμο με εύκολες, μηχανικές επαναλήψεις και έτοιμα κλισέ, τα οποία οι θεωρητικοί έσπευσαν να υπεραναλύσουν. Όμως, η αυθεντική ύστερο-μεταμοντέρνα τέχνη δεν εγκλωβίζεται εκεί. Ο αληθινός δημιουργός δεν χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να μιμηθεί το παρελθόν ούτε για να αποδομήσει την εικόνα· τη χρησιμοποιεί για να χτίσει νέες γέφυρες, να ανασυνθέσει τα μέσα και να γεννήσει μια νέα οπτική αλήθεια.
Όσοι γνωρίζουν το αντικείμενο από μέσα —οι καλλιτέχνες που δημιουργούν και οι ερευνητές που κατανοούν τη λειτουργία του μυαλού και του μέσου— βλέπουν καθαρά ότι το μέλλον της τέχνης δεν βρίσκεται στις θεωρητικές αυθαίρετες παραπομπές. Βρίσκεται στην αναγνώριση ότι η ψηφιακή και η υβριδική ζωγραφική είναι αυτόνομες οντότητες με τους δικούς τους, μοναδικούς νόμους. Κάθε προσπάθεια να χωρέσουν με το ζόρι στα καλούπια του παρελθόντος απλώς επιβεβαιώνει την αδυναμία των επικριτών τους να παρακολουθήσουν την εξέλιξη της ανθρώπινης δημιουργικότητας.

Text: Spyros Poulimenos /
Digital Editing: Gemini**
Digital Painting spyrospoulimenos.com
Why? (2003)
Μεταβλητές διαστάσεις