Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος: Η ειρήνη στον Περσικό και η ήττα και παντοδυναμίας

Η ΕΙΡΗΝΗ ΣΤΟΝ ΠΕΡΣΙΚΟ

ΚΑΙ Η ΗΤΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΤΟΔΥΝΑΜΙΑΣ

Δρ. Γαβριήλ Μανωλάτος

Καθηγητής Διεθνούς Οικονομίας και Ανάπτυξης

Καθώς αναγγέλθηκε ο τερματισμός της πολεμικής κρίσης στον Περσικό Κόλπο, το ερώτημα που κυριαρχεί είναι ποιος κέρδισε και ποιος έχασε. Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Στους σύγχρονους πολέμους, άλλωστε, η νίκη δεν κρίνεται μόνο στο πεδίο της μάχης αλλά κυρίως από το κατά πόσον επιτυγχάνονται οι πολιτικοί στόχοι που είχαν τεθεί εξαρχής.

Υπό αυτή την έννοια, μπορεί να μην είναι ακόμη σαφές ποιος είναι ο νικητής. Είναι όμως πολύ πιο ξεκάθαρο ποιος βγαίνει αποδυναμωμένος από τη σύγκρουση. Και αυτός φαίνεται να είναι το Ισραήλ, χάριν του οποίου, σε μεγάλο βαθμό, κλιμακώθηκε η αναμέτρηση.

Όταν ξεκινούσε ο πόλεμος, ούτε η Ουάσιγκτον ούτε, κυρίως, το Τελ Αβίβ περίμεναν ότι θα έφθαναν στο τέλος του με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν όρθια, πολιτικά σταθερή και παρούσα ως ισότιμο συνομιλητή στις διαπραγματεύσεις για τη μελλοντική ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή. Οι αρχικοί σχεδιασμοί φαίνεται ότι ήταν πολύ πιο φιλόδοξοι. Στο βάθος διακρινόταν η επιδίωξη μιας συνολικής αποδυνάμωσης ή ακόμη και αλλαγής του ιρανικού καθεστώτος.

Δεν πρέπει να λησμονείται ότι η σύγκρουση σημαδεύτηκε από την εξόντωση κορυφαίων στελεχών της ιρανικής ηγεσίας εν μέσω διαπραγματευτικών διεργασιών. Πρόκειται για μια πρακτική που το Ισραήλ έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει, θεωρώντας ότι η εξάλειψη της ηγεσίας του αντιπάλου μπορεί να οδηγήσει σε στρατηγική κατάρρευση. Η εξέλιξη των γεγονότων έδειξε ότι τα κράτη και τα πολιτικά συστήματα δεν καταρρέουν πάντοτε μαζί με τα πρόσωπα που τα εκπροσωπούν.

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επιδίωκε επί χρόνια μια μετωπική αναμέτρηση με το Ιράν. Σήμερα, ωστόσο, παρακολουθεί τις διεργασίες τερματισμού της κρίσης χωρίς να κατέχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο που προσδοκούσε. Ταυτόχρονα, οι σχέσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζουν εμφανείς τριβές. Στην Ουάσιγκτον πληθαίνουν οι φωνές που θεωρούν ότι το Ισραήλ παρέσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια αβέβαιη περιπέτεια, ενώ στο Τελ Αβίβ ακούγονται κατηγορίες ότι ο Αμερικανός πρόεδρος εγκατέλειψε πρόωρα μια μάχη που θα μπορούσε να συνεχιστεί.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι αλλάζει συνολικά το γεωπολιτικό τοπίο της Μέσης Ανατολής. Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου φαίνεται να εγκαταλείπουν κάθε σκέψη για άμεση περαιτέρω προσέγγιση με το Ισραήλ και να αναζητούν τρόπους συνεννόησης με το Ιράν. Παράλληλα, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία, που άλλοτε θεωρούνταν εγγύηση ασφάλειας, αντιμετωπίζεται πλέον από πολλούς ως παράγοντας κινδύνου και αστάθειας.

Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ συνεχίζει να φθείρεται στη Γάζα και στον Λίβανο, χωρίς να έχει επιτύχει τους στρατηγικούς στόχους που είχε θέσει. Ακόμη πιο σημαντικό, η άνευ όρων στήριξη που απολάμβανε επί δεκαετίες στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Οι μεταβολές στην αμερικανική κοινή γνώμη και η κόπωση από τις ατελείωτες συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής διαμορφώνουν ένα διαφορετικό πολιτικό περιβάλλον.

Το ευρύτερο δίδαγμα της κρίσης αφορά τα όρια της ισχύος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να είναι η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη. Ωστόσο, η ισχύς τους δεν είναι απεριόριστη. Οι εμπειρίες του Αφγανιστάν είχαν ήδη δείξει ότι ακόμη και η μεγαλύτερη στρατιωτική μηχανή του κόσμου δεν μπορεί εύκολα να επιβάλει πολιτικά αποτελέσματα αντίθετα προς τις εσωτερικές δυναμικές μιας χώρας. Η περίπτωση του Ιράν έρχεται να ενισχύσει αυτό το συμπέρασμα.

Παράλληλα, η ίδια η φύση του πολέμου μεταβάλλεται. Η τεχνολογία, τα μη επανδρωμένα συστήματα, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι νέες μορφές ασύμμετρης δράσης προσφέρουν σε μικρότερες δυνάμεις δυνατότητες που άλλοτε ανήκαν αποκλειστικά στους ισχυρούς. Έτσι, κράτη που παλαιότερα θεωρούνταν καταδικασμένα να υποκύψουν στις πιέσεις των μεγάλων κατορθώνουν να αντιστέκονται και να διαπραγματεύονται από θέση μεγαλύτερης ισχύος.

Η ειρήνη που διαφαίνεται σήμερα στον Περσικό δεν σηματοδοτεί απλώς το τέλος μιας ακόμη περιφερειακής κρίσης. Αναδεικνύει μια βαθύτερη πραγματικότητα: ότι στον σύγχρονο κόσμο η ισχύς εξακολουθεί να είναι καθοριστική, αλλά η παντοδυναμία δεν υπάρχει. Οι μεγάλοι παραμένουν μεγάλοι, όμως δεν μπορούν πλέον να επιβάλλουν ανεμπόδιστα τη βούλησή τους. Και οι μικροί, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, δεν είναι πλέον τόσο αδύναμοι όσο κάποτε.

Οι πόλεμοι δεν κερδίζονται πάντα με την ισχύ των όπλων αλλά και με τον τρόπο και την ευρηματικότητα που πολεμάς.