Συνέντευξη του Κώστα Ευαγγελάτου στην εφημερίδα της ομογένειας ΕΘΝΙΚΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ της Νέας Υόρκης

Με μια διαδρομή που εκτείνεται σε δεκαετίες αδιάκοπης δημιουργίας, ο Κώστας Ευαγγελάτος έχει κατακτήσει μια ξεχωριστή θέση στο ελληνικό και διεθνές καλλιτεχνικό τοπίο. Ζωγράφος, ποιητής και θεωρητικός της τέχνης, κινείται με εντυπωσιακή φυσικότητα ανάμεσα σε τρεις διαφορετικούς κόσμους που συχνά συνυπάρχουν, τέμνονται και αλληλοφωτίζονται στο έργο του. Από τις πρώτες του αναζητήσεις στη Νέα Υόρκη έως τις μεγάλες του εκθέσεις σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Παρίσι, η πορεία του χαρακτηρίζεται από αφοσίωση, τόλμη και μια βαθιά πίστη στη δύναμη της τέχνης να συγκινεί, να προβληματίζει και να αφυπνίζει.

Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο «Περιοδικό» του «Εθνικού Κήρυκα», ο Ευαγγελάτος μιλά με ειλικρίνεια και στοχασμό για τις καταβολές του, την εξέλιξή του, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην Ελλάδα, τη σχέση της τέχνης με την τεχνολογία και –πάνω απ’ όλα– για την ουσία του δικού του καλλιτεχνικού αποτυπώματος. Μέσα από τις απαντήσεις του διαγράφεται το πορτρέτο ενός δημιουργού που δεν έπαψε ποτέ να παλεύει για την ανεξαρτησία, την αλήθεια και την εσωτερική του ανάγκη να μετατρέπει τον κόσμο σε χρώμα, γραμμή και λόγο.

Κινείστε με άνεση ανάμεσα στη ζωγραφική, την ποίηση και το θεωρητικό κείμενο. Ποια είναι η εσωτερική γέφυρα που ενώνει αυτές τις μορφές έκφρασης; Ο λόγος και η εικόνα λειτουργούν συμπληρωματικά ή ανταγωνιστικά μέσα σας;

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ

Η ζωγραφική αποκρυστάλλωση του εξωτερικού και εσωτερικού μου κόσμου και η ποιητική γραφή σαν βίωμα και ανάγκη με βοήθησε να συμφιλιωθώ με τον εαυτό μου και να διακριθώ από το κοινό μέτρο των «πρέπει», που απεχθανόμουν ανέκαθεν. Αργότερα, όλα όσα άγουρος πίστευα, θεμελιώθηκαν στην πορεία από την τάση μου για γνώση, μελέτη και εξελικτική εμβάθυνση με την θεωρητική και ιστορική μου κατάρτιση και συγγραφή. Το θέμα είναι για μένα κάτι πολύ απλό και εγγενές. Από παιδί άρχισα να ζωγραφίζω παρατηρώντας τη φύση, αλλά και με τη φαντασία μου. Σχεδόν ταυτόχρονα άρχισα και να γράφω ποιητικές σημειώσεις, που αργότερα έγιναν ποιήματα. Η ζωγραφική με την ποίηση στην περίπτωση μου νομίζω ότι συγκλίνουν απόλυτα, με τα ειδικά μέσα και τρόπους βέβαια της κάθε τέχνης. Στην καρδιά μου κορυφαία θέση έχει η ζωγραφική που σαν αρχική αισθητική «σιωπηλή» γλώσσα μου, αναγκαία για την ύπαρξη μου στον κόσμο, έγινε με το χρόνο και η ποιητική μου γλώσσα που εδράζεται στο νου μου και καταγράφει θεωρητικά έννοιες ζωής και τέχνης. 

Ποιον θεωρείτε τον πιο καθοριστικό σταθμό της καλλιτεχνικής σας πορείας;

Στην πορεία μου διαχρονικά υπήρξαν πολλοί και σημαντικοί κομβικοί σταθμοί, τόσο για την εκπαίδευση μου, όσο και για την εκθεσιακή μου δράση και αποδοχή της εκφραστικής μου δυναμικής και τόλμης από σημαντικές προσωπικότητες. Θα έλεγα όμως ότι η ταυτόχρονη εκθεσιακή μου παρουσία στο Παρίσι το 2008 με δύο ατομικές εκθέσεις θεμελίωσε την φήμη μου, αλλά και μου απέδωσε οικονομικά, γεγονός που ήταν η βάση για την μέχρι σήμερα διαδρομή μου και τις δυνατότητες που είχα να εκθέσω αναδρομικά σε σημαντικούς εκθεσιακούς  χώρους. Είχα την τιμή να εκτεθούν έργα μου στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων, το Βευ Χαμάμ-Οθωμανικό Μνημείο της Θεσσαλονίκης, το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Θεσσαλονίκης, την Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, το Νομισματικό Μουσείο Αθηνών, το Πολεμικό Μουσείο Αθηνών, το Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών.

THE MUSE, COSTAS EVANGELATOS

Εχετε κάνει εκθέσεις διεθνώς. Ποιες είναι οι διαφορές που διαπιστώνετε ανάμεσα στο ελληνικό και στο ξένο κοινό;

Πράγματι η εκθεσιακή εμπειρία μου στο εξωτερικό από το 1984 που εξέθεσα πρώτη φορά ατομικά στη Νέα Υόρκη μέχρι και σήμερα με έκανε να κατανοήσω πολλά. Οι εκθέσεις Ελλήνων στο εξωτερικό συνοδευόντουσαν από κάποιο ενθουσιασμό και απήχηση, είτε στους κύκλους των ομογενών, είτε και στους ευρύτερους των ξένων φιλότεχνων και κάποιων συλλεκτών. Ας μην ξεχνάμε ότι πραγματικές επιτυχίες είχαν μόνον όσοι ζούσαν μόνιμα και δημιουργούσαν σε ξένες χώρες και είχαν γίνει αποδεκτοί στο ντόπιο καλλιτεχνικό, κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον. Το κοινό όμως, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά παντού, «εν δυνάμει» συγκινείται από το ωραίο που εκφράζει η πραγματική τέχνη, εφόσον οι περιστάσεις και οι  παράγοντες το επιτρέπουν. Δυστυχώς, σε ανάλογες κοινωνίες με τη δική μας η τέχνη είναι κύρια διακοσμητικό ή επενδυτικό μέσο, ένα χρηματιστήριο που το διευθύνουν και το καθοδηγούν μεσάζοντες. Ο ρόλος και η θέση του καλλιτέχνη καθορίζεται από το σύστημα αυτό. Η ανεξαρτησία, βασική προϋπόθεση ουσιαστικής δημιουργίας για κάθε καλλιτέχνη, είναι θέμα προσωπικής επιλογής, δοκιμασίας και αντοχής.

Σε μια εποχή που η τεχνολογία εισβάλλει και στην τέχνη πώς βλέπετε τη σχέση της παραδοσιακής εικαστικής δημιουργίας με τα νέα μέσα;

Οταν άρχισα να ζωγραφίζω και πειραματιζόμουνα με όλες τοις τεχνικές, ιδιαίτερα με  γοήτευε η αφηρημένη τέχνη και  δεν μπορούσα ούτε κατά διάνοια να φανταστώ την επερχόμενη επιστροφή στα παραδοσιακά πρότυπα που αναπτύχθηκαν από την δεκαετία του 1990 στο πλαίσιο της εμπορικής μεγάλης επιρροής και τεχνοτροπικής ηγεμονίας του μεταμοντερνισμού, που ανέκοψε την πρωτοπορία και τα ζητούμενά της.

Η εμφάνιση και η ραγδαία, ποικιλότροπη και ασταμάτητη επέλαση της τεχνολογίας  και όλων των νέων μέσων που βασίζονται  σε ηλεκτρονικές εφαρμογές ανέτρεψε πολλά δόγματα και πεποιθήσεις καταργώντας την έννοια της μοναδικότητας, του χειροποίητου, της ανθρώπινης άμεσης δημιουργίας. Οπως σε κάθε εποχή που γίνονται θεμελιώδεις αλλαγές  χρειάζεται χρόνος και θέληση για να εξοικειωθεί ο σύγχρονος καλλιτέχνης με τις δυνατότητες που του παρέχει. Ομως είναι το μέλλον της εκφραστικής διαδικασίας και σε συνδυασμό με την Τεχνητή Νοημοσύνη θα χαράξουν νέους ορίζοντες οπτικοποιημένων συναισθημάτων και εμπειριών.

ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ, ΒΑΚΧΙΚΟΝ, ΜΙΚΤΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Η τέχνη μπορεί να επηρεάσει κοινωνικές και πολιτικές συνειδήσεις ή είναι κυρίως μια προσωπική εμπειρία;

Ολες οι εποχές είχαν κοινωνικοπολιτικές κρίσεις, αλλά η δική μας ακροβατεί επιπλέον πάνω στην αβεβαιότητα και την ασάφεια, οπότε όλοι και κύρια οι καλλιτέχνες έχουμε μεγάλες δυσκολίες ζώντας και βιώνοντας μια αρνητική καθημερινότητα. Ολους μας πληγώνει και μας απογοητεύει το τέλμα που μας δυναστεύει. Παρ’ όλα αυτά οι αφορμές έκφρασης και δράσεων είναι πολλές και πάντα προκύπτουν κάποια σημαντικά αποτελέσματα και πιθανά νέες ιδέες. Το θέμα είναι οι αντοχές μας, που δυστυχώς δεν ορίζονται μόνο από εμάς. Ο Γιόζεφ Μπόις δίδασκε ότι η Τέχνη είναι και ένα μέσο επίθεσης! Η πολύπλευρη κρίση έχει βέβαια βαθιές αιτίες, εξαπλώθηκε και παγιώθηκε εκ προμελέτης.

Ο καλλιτέχνης από το περιθώριο που συνήθως ανήκει στο επικρατούν σύστημα, μόνο με το ανεξάρτητο προσωπικό του έργο και το δημιουργικό παράδειγμά του μπορεί να συμβάλλει σε κάποια πνευματική κατάθεση ελπίδας που να επηρεάζει ευρύτερα. Η τέχνη, σε περίπτωση που είναι μόνο προσωπική εμπειρία, βοηθάει στη διαιώνιση της παθητικότητας και της ανοχής στο κατεστημένο.

Υπάρχει κάποιο έργο σας που το θεωρείτε «ορόσημο» και γιατί;

Θεωρώ ότι το τρίπτυχο μεγάλων διαστάσεων που έχει τον τίτλο ΣΩΜΑ-ΣΗΜΑ-ΠΑΘΟΣ αντιπροσωπεύει στο έπακρο την δημιουργική κινητήρια ιδεολογία μου βασισμένη στις Σωματογραφικές μελέτες μου και την τεχνική των πολλαπλών χαράξεων και γραφών σε κοσμολογικά φόντα και συμπλέγματα από ανατομικές φόρμες που χαρακτηρίζουν την τεχνοτροπία και τις συνθέσεις μου. Σπουδαστής στη Νέα Υόρκη προσκλήθηκα στο πανεπιστημιακό συγκρότημα του Κέμπριτζ, όπου συναντήθηκα με τον συγγραφέα Στρατή Χαβιαρά και τον γλύπτη Δημήτρη Χατζή που ζούσαν εκεί και να επισκεφθώ τα σπουδαία Μουσεία της Βοστώνης. Στο Μουσείο Καλών Τεχνών είδα τον μεγάλο συγκλονιστικό πίνακα του Γκογκέν «Από πού ερχόμαστε, τι είμαστε, πού πάμε;». Αργότερα θέλησα να δώσω με τον τρόπο μου ένα βιογραφικό τρίπτυχο σινιάλο των πεποιθήσεών μου για την νεότητα, την ηδονή, την ομορφιά, το πάθος και τον έμψυχο σωματικό κορμό.

Στην Ελλάδα συχνά η τέχνη συναντά πρακτικές δυσκολίες (θεσμούς, χρηματοδότηση, χώρο). Εσείς πώς βιώσατε αυτά τα εμπόδια;

ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ, ΣΩΜΑ,ΣΗΜΑ,ΠΑΘΟΣ.

Ολα αυτά τα είχα σαν δεδομένα και προσπάθησα ποικιλότροπα να τα υπερβώ. Ασφαλώς η προσέγγιση και η διαχείρισή τους δεν είναι ούτε απλή, ούτε αξιοκρατική. Ο ανεξάρτητος χαρακτήρας και η ιδεολογία μου με εμπόδισε να κάνω αιτήσεις και να συναλλαχθώ μαζί τους, εκτός από κάποιες περιπτώσεις που μου το πρότειναν. Βασίστηκα με επιμονή στη δουλειά μου, στην εμψύχωση επαϊόντων, στην υποστήριξη κάποιων συναδέλφων μου, κυρίως από το εξωτερικό, και βέβαια των φιλότεχνων που πάντοτε και παντού ήταν δίπλα μου.

Αν δεν ήσασταν καλλιτέχνης, τι άλλο θα θέλατε να είστε;

Θα μπορούσα να είμαι πολλά άλλα από τον επιστημονικό χώρο, όπως επιθυμούσαν αρχικά και οι γονείς μου, όμως θα τα έκανα χωρίς να θέλω πραγματικά. Εξάλλου είμαι και πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ. Ισως το μόνο που θα μου άρεσε και θα μου χάριζε στιγμές ευτυχίας θα ήταν να είμαι γεωπόνος ή κηπουρός.

Ποιο είναι το όνειρο που δεν έχετε ακόμη πραγματοποιήσει;

Το όραμά μου μετά όλα αυτά τα χρόνια που πολυεπίπεδα εκφράζομαι και δημιουργώ είναι να αντέξω και να μπορώ να συνεχίζω τον λιτό αλλά γεμάτο τέχνη τρόπο ζωής μου. Ενα τμήμα της εικαστικής και λογοτεχνικής δουλειάς μου, ιδιαίτερα τολμηρό αλλά ανέκθετο και ανέκδοτο, απευθύνεται σε μελλοντικές προσεγγίσεις. Παρ’ όλες τις πολλές εκθέσεις μου αναδρομικού χαρακτήρα, δεν έχει γίνει μια που να είναι κυριολεκτικά συγκεντρωτική, κάτι βέβαια δύσκολο πρακτικά, αλλά πιστεύω αναγκαίο για μια συνολική αποτίμηση της δουλειάς μου. Από παιδί πίστευα και έγραψα ότι «το μέλλον πάντα μας χρωστάει».

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ

Πώς νιώθετε όταν ξεναγείτε ο ίδιος το κοινό στα έργα σας; Σας δίνει νέα ματιά πάνω τους;

Ανέκαθεν επιζητούσα την προσωπική επαφή και επικοινωνία με τους επισκέπτες των εκθέσεών μου και να τους ξεναγώ υπό τύπον ευρύτερου μαθήματος. Εχοντας  συνειδητοποιήσει ότι το αυθόρμητο βλέμμα βλέπει την ουσία χωρίς προκαταλήψεις και νόρμες μου αρέσει να ακούω τις απορίες, τις απόψεις και γενικά τις κρίσεις, διότι όλα αυτά με βοηθούν να δω παραμέτρους που ίσως δεν είχα λάβει υπόψιν μου. Βέβαια η εκφραστική μου κατάθεση ολοκληρώνεται  όταν η αυτοπεποίθησή μου είναι σύμφωνη με το αισθητικό αποτέλεσμα. Η νέα ματιά πάνω στα έργα πηγάζει ενίοτε από ομολογίες της συγκίνησης που αισθάνεται και διατυπώνει κάποιος από το κοινό.

Τι θα θέλατε να μείνει ως αποτύπωμα του Κώστα Ευαγγελάτου στην ελληνική και διεθνή τέχνη;

Η έννοια του αποτυπώματος, του καλλιτεχνικού στίγματος δηλαδή με έχει απασχολήσει και σε θεωρητικά κείμενά μου. Θα ήθελα να κατανοηθεί, να αναγνωριστεί και να με χαρακτηρίσει η ανένδοτη, διαρκής δημιουργικότητα και η τόλμη μου ενάντια σε κατεστημένες αντιλήψεις, αισθητικές και κοινωνικές, η οποία ανέκαθεν ταυτίζεται βιωματικά με την ζωή μου. Τα έργα μου διηγούνται την αυτοβιογραφία μου. Το τεχνοτροπικό αποτύπωμα της προσωπικής μου αλήθειας παράλληλα συνδυάζει την σχεδιαστική και την χρωματική άνεση σε συνθέσεις, συμπλέγματα, ορίζοντες και εννοιακές συνάφειες που στοχεύουν στην ζωτική αφύπνιση, σωματική, ερωτική και πνευματική.

Ο Κώστας Ευαγγελάτος σπουδαστής στο Μανχάταν, 1984

ΣΩΜΑ-ΣΗΜΑ-ΠΑΘΟΣ.